Boerderijenstichting 'Vrienden van de Stolp' Noord-Holland

DE STOLP EN DE BOERDERIJENSTICHTING
De stolp is als beeldbepalende ‘piramide van de polder’ het ikoon van het Noord-Hollands landschap. Maar het voortbestaan van de stolp staat voortdurend onder druk en ondanks de grote, toegenomen waardering voor dit agrarisch erfgoed, waart nog altijd de sloopgeest rond. De Boerderijenstichting strijdt met 1.500 donateurs
(de Vrienden van de Stolp) voor het behoud van de nog resterende 5.400 stolpen tussen Texel en de Haarlemmermeer.

Met voorlichting en advies worden eigenaren en overheden op het belang van het behoud van het cultuurhistorisch erfgoed gewezen, inclusief het karakteristieke boerenerf en de bijgebouwen die samen met de stolp een waardevol landschappelijk ensemble vormen. Gemeenten wordt bij (plannen tot) sloop gewezen op de verarming van landschap en dorpsbeeld. Want zonder stolpen is Noord-Holland Noord-Holland niet meer.

KOOGHUIS GERED
Het Kooghuis in Uitgeest is een markant agrarisch monument: een langhuisstolp uit de 17e eeuw, geflankeerd door een stolp die in 1883 werd gebouwd. Deze stolp (de oudste van Uitgeest) met zijn kenmerkende trapgevel zit boordevol historie maar is de laatste jaren steeds bouwvalliger geworden. Een rigoureuze restauratie van dit rijksmonument was dringend noodzakelijk geworden. In 2002 leken de laatste dagen geteld voor deze uitzonderlijke stolp.
De hoge restauratiekosten zaten het functioneren van het agrarisch bedrijf stevig in de weg. Na jarenlange acties met medewerking van onze Boerderijenstichting en flinke bijdragen van het Rijk en de Provincie is herstel nu mogelijk.

ALLE HENS AAN DAK
Noord-Holland is een landschap van piramiden. De horizon is getekend met de driehoekige bakens van de agrarische bebouwing. Het dak is het meest kenmerkende deel van de stolp en bepaalt het silhouet. Een matige of slechte staat van het dak leidt in veel gevallen tot algeheel verval en uiteindelijk sloop. Het project Alle hens aan dak vormt een begin om de komende tijd een aantal stolpen uit de gevarenzone te krijgen. Met een financiële bijdrage van de provincie Noord-Holland zullen dit jaar als ‘pilotproject’ 10 stolpen worden geselecteerd voor het water- en winddicht maken. Het gaat hier om situaties die ernstig verval vertonen, zowel van rieten- als van pannendaken.

NIEUWE PUBLICATIES
Recent verschenen twee boeken over stolpen in Noord-Holland. Wilma Eelman belicht na haar inventarisatie van alle stolpen op Texel en vijf jaar lang onderzoek de boerenbouwkunst op Texel -450 jaar boerderijbouw- Een kloeke en gedegen uitgave waarin de agrarische geschiedenis en wooncultuur wordt beschreven. In maar liefst 480 pagina’s met meer dan 300 illustraties waaronder zelden getoond archiefmateriaal en repro’s van kunstwerken. ‘Onder één dak’ is de naam van het boek over de stadsboerderijen van Enkhuizen, samen-gesteld door Suus Messchaert-Heering. De (nu verdwenen) agrarische bedrijvigheid van de ‘Boerenhoek’ met vele historische foto’s en bewonersgeschiedenis. Zie verder op pagina Publicaties.

BOERDERIJEN BEELDBANK
In de Boerderijen Beeldbank op deze site zijn de stolpen van Noord-Holland opgenomen: meer dan 5.400, met gegevens en beeldmateriaal. Samengesteld uit de inventarisatie die door vrijwilligers van o.a. historische verenigingen in nagenoeg alle plaatsen werden uitgevoerd. Stolpen zijn gespot maar ook schuren en kapbergen met een vierkantsconstructie. Binnenkort zullen de enkele nog ontbrekende plaatsen (Callantsoog, Haarlemmermeer en deel Anna Paulowna) ook zijn opgenomen. Regelmatig verzorgen wij een update, op basis van inzendingen van stolpbewoners en attente sitebezoekers (waarvoor dank!). Op de pagina Beeldbank is rechtstreeks een reactie te mailen.

NIEUW BELEID
In het nieuwe ruimtelijke ordeningsbeleid werkt de provincie structuurvisies uit waarbinnen de gemeenten hun bestemmingsplannen inrichten. De provincie heeft daarbij het behoud van de stolp als doelstelling gehanteerd. In het rijksbeleid zal met de invoering van de modernisering van de monumentenwet (MoMo) een verschuiving van objectgerichte naar omgevingsgerichte bescherming optreden die mogelijkheden biedt tot behoud.

BESCHERMING?
Van de ruim vijfduizend stolpen is een relatief gering deel vanwege een monumentenstatus beschermd: nog geen 10% in rijks-, provinciale en gemeentelijke monumentenlijsten. Bij de gemeenten blijkt onderling een groot verschil in beleid voor wat betreft behoud en bescherming. Er zijn enkele gemeenten met een specifiek stolpenbeleid en monumentenbescherming maar ook gemeenten die hierin geen enkel beleid voeren of alleen ‘herbouwplicht in stolpvorm’. Het voortbestaan van stolpen is in die gevallen geheel afhankelijk van de particuliere eigenaren.

VRIEND OF VRIENDIN VAN DE STOLP WORDEN?
De Boerderijenstichting Noord-Holland is actief als stichting waar het gaat om het behoud van de (stolp) boerderij door middel van gerichte acties ter advisering en voorlichting van overheden, instellingen en particulieren. De Boerderijenstichting functioneert tevens als vereniging van boerderijbewoners: de Vrienden van de stolp. Met praktische voorlichting over bouwkundige en esthetische onderwerpen en ‘adviezen aan huis’, ook voor wat betreft erf en tuin. Voorlichting en ideeën-uitwisseling ook via de Nieuwsbrief die de Vrienden elk kwartaal wordt toegezonden, met speciale themanummers. Het secretariaat is veelzijdig:
• Meldpunt (voor gesignaleerde sloopplannen bijvoorbeeld)
• infokanaal over allerlei onderwerpen rond de stolp
• hulplijn voor degenen die van plan zijn een stolp aan te kopen, nieuw in te delen en te verbouwen.

Op het secretariaatsadres zijn tevens publicaties te bestellen en is -op afspraak- relevante documentatie
en inventarisatie in te zien.

KOM IN DE KRING VAN VRIENDEN VAN DE STOLP
• Toezending Nieuwsbrieven en themanummers
• jaarlijkse excursie naar interessante stolpboerderijen
• korting op publicaties
• mogelijkheid om adviezen op elke gewenste locatie te krijgen.
De contributie is € 15,- per jaar.

Secretariaat: Schapenlaan 20,
1862 PW Bergen Noord-Holland
telefoon: 072 581 68 88 (dag. 10-12.30 uur).
stolpen@xs4all.nl (niet voor reacties Boerderijen Beeldbank)

-ZONDER STOLPEN ZOU NOORD-HOLLAND NOORD-HOLLAND NIET MEER ZIJN-

WORKSHOP STOLPEN
In 2007 verscheen onze publicatie ‘Vierkant achter de stolp; handreiking voor gemeentelijke beleid’ (hier te downloaden). Als vervolg erop werd op 23 april een ‘Workshop Stolpen’ voor gemeente-ambtenaren georganiseerd in Alkmaar. Met een inleiding van Jef Mühren (WZNH) over welstandsnota’s, beeldkwaliteitsplannen en omgevingsvergunningen, over bestaand beleid en de veranderingen van spelregels bij het ‘vergunningsvrij bouwen’ dat grote invloed kan hebben op de karakteristiek van stolpen. Over het project paardenhouderij vertelde Filippien Koornneef van Landschap Noord-Holland en over het specifieke stolpenbeleid van Medemblik met zijn stolpenrijke achterland gaf Marcel van Marle een uitvoerige toelichting, gevolgd door een praktijkvoorbeeld van een nieuwgebouwde stolp door architect Gerrit Hartog. Piet den Hertog van Bureau Helsdingen vertelde over het nieuwe rijksbeleid (accent op ruimtelijke ordening en cultuurhistorie). Na de pauze werden praktijkvoorbeelden in Aartswoud (zorgboerderij) en Uitgeest (nieuwbouw na sloop) uit de doeken gedaan en volgden er geanimeerde discussies. De workshop werd door 33 aanwezigen bijgewoond.

WIE WEET WAAR
Nu opgenomen in de Boerderijen Beeldbank. Grote, kleine, mooie, lelijke maar ook voor velen, denken wij, onbekende stolpen. Daarom op deze pagina de rubriek Wie weet stolp waar. Degene die ons het eerst mailt met het juiste adres van de hier afgebeelde stolp verdient een exemplaar van het boek ‘De Stolp te Kijk’.

Eerlijk is het dat de inzenders uit de plaats zelf -van wie geacht mag worden dat ze het natuurlijk weten- helaas van deelname worden uitgesloten.
(klik op de foto voor een vergroting).

Jarenlang was hij betrokken bij onze Boerderijenstichting: als fotograaf, als samensteller van excursies, als bron van kennis en bovenal als vriend: Wijndel Jongens. Hij overleed op 24 juni.