Ook stolpen aan bod in nieuwe Wateratlas van Noord-Holland

WORMER – De ‘Wateratlas van Noord-Holland’ is een nieuw boek van Stichting Oer-IJ en Uitgeverij Noord-Holland. De uitgave vertelt in woord en beeld ‘alles’ over het water in onze provincie: verleden, heden en toekomst. De ondertitel is: ‘De onbekende wegen van het water’.

Deze atlas is gericht op een breed publiek en geeft inzicht in de onbekende wegen van het water. Of het nu gaat om oppervlaktewater, grondwater, drinkwater of afvalwater, het komt allemaal aan bod. Het boek is 21 augustus 2026 gepresenteerd.

Al dat water is onderdeel van een door de eeuwen heen opgebouwd systeem dat in onze tijd nagenoeg onzichtbaar werd en bovendien buitengewoon complex. Hoe zit ons watersysteem in elkaar? Daar wordt in 392 pagina’s antwoord op gegeven.

Opmars stolpen

Het boek vertelt ook veel over allerlei veranderingen in Noord-Holland. Zo ook over de opmars vanaf 1550 van stolpen. Als efficiënt bedrijfsgebouw met alle functies onder één groot dak – veestal, hooiberging, ruimte voor de gereedschappen en het woongedeelte van de familie – is hij het paradepaardje van de droogmakerijen, staat er op pagina 30. Een van die droogmakerijen is de Beemster.

Op pagina 19 is een foto afgebeeld van een stolpboerderij op de terp Avendorp bij Schagen. Terpen werden opgeworpen om have en goed te beschermen, om droge voeten te houden. Bij Schagen zijn bijvoorbeeld tientallen terpen bewaard gebleven waarop ooit boerderijen stonden.

Ruim dertig auteurs

De teksten van de elf hoofdstukken en 37 deelhoofdstukken zijn van de hand van ruim dertig auteurs. Tien organisaties leverden inhoudelijke en/of financiële inbreng en daarnaast zijn er tien fondsen en bedrijven die een financiële bijdrage leverden.

Het grootste deel van Noord-Holland ligt onder zeeniveau en wordt tegen overstromingen beschermd door duinen en dijken. Lang is er strijd gevoerd tegen ‘aartsvijand’ het water. Tot het eind van de middel eeuwen ging er veel land verloren, waarna de mens langzamerhand land terugveroverde door bedijkingen en droogmakerijen.

Samenhangend

Het hele leven op schiereiland Noord-Holland is verweven met de rijkdom aan water. We realiseren ons nauwelijks dat al dit water in een samenhangend systeem zit en hoe dat functioneert. Dat is juist met het oog op de toekomst van groot belang, aldus Stichting Oer-IJ en Uitgeverij Noord-Holland bij de presentatie.

Om het land duurzaam droog te houden zijn er allerlei ingrepen gedaan, zoals het graven van sloten, het aanleggen van dijken en bouwen van molens. Door bodemdaling en meer intensief landgebruik moest het systeem steeds worden aangepast om overtollig water af te kunnen blijven voeren. Door verstedelijking en schaalvergroting in de landbouw zijn deze ingrepen vanaf 1950 steeds grootschaliger geworden en kwam het watersysteem gaandeweg in de knel. En dat in een periode van toenemende droogte en overvloedige regenval.

Regio’s

De prangende vraag dringt zich op of ons watersysteem nog wel toekomstbestendig is. De Wateratlas Noord-Holland geeft aan de hand van gedetailleerde waterstaatskaarten antwoord op deze vraag in negen verschillende regio’s: van Texel tot ‘t Gooi. Van elke regio worden het watersysteem, de waternatuur en de klimaateffecten besproken.

Verschillende maatschappelijke belangen strijden om voorrang bij het gebruik van het water. De problematiek is hardnekkig weerbarstig en de praktijk bij lange na niet eenvoudig, waarbij grenzen in zicht komen en soms worden overschreden. Daarom zou elke Noord-Hollander moeten kunnen beschikken over basiskennis van het watersysteem.

uitgave: Uitgeverij Noord-Holland en Stichting Oer-IJ

redactie: Michiel Schreijer, Jos Teeuwisse, Nico van der Wel en Noor Ney

beeld: bevat een schat aan onbekend kaartmateriaal en bijzondere foto’s.

omvang: 392 pagina’s

formaat: 24 x 34 cm staand

bestellen: www.uitgeverijnoordholland.nl,  Stichting Uitgeverij Noord-Holland Nieuweweg 108d, 1531 AH Wormer

ISBN: 978-94-92335-68-5

prijs: 39,95 euro, exclusief verzendkosten

Op de foto Wormerweg 2 te Westbeemster, een van de afgebeelde stolpen in het boek. (foto Beeldbank Boerderijenstichting Noord-Holland)