Infoborden stolpboerderijen

Op initiatief van de Boerderijenstichting Noord-Holland Vrienden van de Stolp zijn bij diverse stolpen in Noord-Holland infoborden geplaatst. Op deze borden staan enkele wetenswaardigheden van de desbetreffende stolp.

Over stolpboerderijen is natuurlijk veel meer te vertellen dan op een infobord mogelijk is. Want elke stolp vertelt zijn eigen verhaal. Zijn eigen geschiedenisverhaal. Over het boerenleven op die plek. Over veranderingen in het gebruik van die locatie, dat boerenerf en omliggend landschap. Stolpen komen eigenlijk alleen in Noord-Holland voor. Er staan er hier nog zo’n 5500, gebouwd voor pakweg 1965. Al deze stolpen, groot en klein, vertellen met elkaar verhalen over de Noord-Hollandse agrarische historie van al langer dan 450 jaar.

Je mag zonder overdrijving zeggen: Noord-Holland ís de stolp. Dit type boerderij is bepalend voor de identiteit van onze provincie, zeker voor het gebied boven het Noordzeekanaal. Vooral in de nieuwe droogmakerijen van eind zestiende eeuw en eerste decennia zeventiende eeuw was de stolp favoriet bij de ‘bouwheren’ in de Zijpe- en Hazepolder, Wieringerwaard, Beemster, Purmer, Heerhugowaard en Schermer.

Een nieuwe bloeiperiode voor de stolp waren de jaren 1840-1880, een periode van voorspoed in de agrarische sector. Een groot aantal van de huidige stolpen zijn toen gebouwd. Ook veel oudere boerderijen zijn in die tijd ingrijpend opgeknapt.

Vernuftig

De oudste stolpen dateren uit de tweede helft van de zestiende eeuw, rond 1560. Dat bewijst onderzoek naar de ouderdom van het vierkant, de vernuftige houten constructie waarop het dak rust. En onder het dak huisden eeuwenlang mens en dier, het complete agrarische bedrijf. Dergelijk dendrochronologisch onderzoek levert nog steeds stolpen op die nóg ouder zijn.

De opkomst van de stolpen ontstond door de behoefte om grotere hoeveelheden graan en hooi op te slaan. Met betrekkelijk weinig hout kon een groot bouwvolume worden gecreëerd. De aloude vierkantconstructie bestaat uit vier hoge gebintstijlen. Deze stijlen zijn twee aan twee verbonden door dekbalken en verstijfd met schoren.

Het hoge piramidale dak loopt aan vier kanten door tot over de zijbeuken. De gebintstijlen dragen een groot gedeelte van het gewicht van het dak. De wanden daarentegen hebben een beperkte dragende functie. Veel stolpen kregen daarom bij de bouw houten wanden, dat was goedkoper.

Iconen

De ‘piramides van Noord-Holland’, zo worden ze genoemd. Ze gelden als iconen in het landschap. Zonder stolpen zou Noord-Holland Noord-Holland niet zijn. Maar de stolp staat onder zware druk. Na de Tweede Wereldoorlog is het aantal stolpboerderijen sterk verminderd.

Deze neergang loopt parallel aan de voortgaande schaalvergroting in de agrarische sector. Moderne veeteelt past al lang niet meer in een stolp. De behoefte aan grotere stallen groeide sterk. Vee kreeg een andere plek op het erf. Ruilverkavelingen werkten bedrijfsverplaatsingen sterk in de hand.
Veel stolpen kregen de functie van woonboerderij. De royale ruimte biedt ook mogelijkheden voor allerlei andere activiteiten. Met het verlies van de oorspronkelijke bestemming blijft het gevaar van sloop op de loer liggen. Slechts een gering deel van alle stolpen geniet een beschermende monumentenstatus.

Herwaardering

Ondanks deze bedreigingen is er sprake van herwaardering van de stolp als bouwtype. De aloude stolp mag zich verheugen in groeiende aandacht. En er worden steeds vaker nieuwe woonboerderijen gebouwd in de vorm van een stolp. Het blijft daarbij wel zaak oog te hebben voor de juiste verhoudingen, voor een authentieke uitstraling. Juist dankzij die authenticiteit kunnen verhalen worden doorverteld.

Beeldbank

De boerderijenstichting Noord-Holland, initiatiefnemer van de infoborden bij stolpboerderijen, onderhoudt een beeldbank met fotomateriaal en eigenschappen van vrijwel alle zoniet alle stolpboerderijen in Nederland. U vindt onze beeldbank hier.